ANATOMIA – JĘZYK I ŚLINIANKI



BUDOWA JĘZYKA

Język jest wałem mięśniowym położonym na dnie jamy ustnej i pokryty śluzówką. W jego budowie wyróżnia się nasadę, trzon, grzbiet, powierzchnię dolną i koniec (czubek). Śluzówka języka jest wilgotna, różowa, pokryta licznymi brodawkami językowymi wystającymi ponad powierzchnię śluzówki.




RODZAJE BRODAWEK JĘZYKOWYCH

1. Mechaniczne (= służą do pobierania i rozdrabniania pokarmu), dzielimy je na:
a) nitkowate (najmniejsze i najliczniejsze)
b) stożkowate
c) soczewkowate
2. Smakowe:
a) grzybowate (większe)
b) okolone (największe)
c) liściaste (wzdłuż brzegów języka)


MIĘŚNIE JĘZYKA

Zrąb języka utworzony jest przez mięśnie poprzecznie prążkowane zewnętrzne i wewnętrzne.

 
1. Mięśnie zewnętrzne (przyczep początkowy mają na kości, kończą się wewnątrz języka).
mięsień bródkowo-językowy (wysuwanie nasady języka ku przodowi, przyciskanie dna jamy ustnej oraz pociąganie kości gnykowej i nagłośni do przodu)
mięsień rylcowo-językowy (pociąganie języka ku tyłowi i ku górze, pochylanie grzbietu języka na bok, aktywny przy przełykaniu).
mięsień gnykowo-językowy (pociąganie języka ku dołowi i ku tyłowi – w efekcie cofanie wysuniętego języka do jamy ustnej).
 
2. Wewnętrzne (rozpoczynają się i kończą w języku. Biegną w trzech zasadniczych kierunkach, dzięki czemu mogą dowolnie kształtować język).
mięsień podłużny górny (skracanie i poszerzanie języka, unoszenie czubka do góry)
mięsień podłużny dolny (skracanie języka, opuszczanie wysuniętego czubka języka)
mięsień poprzeczny języka (zwężanie, uwypuklanie i wpuklanie języka)
mięsień pionowy języka (spłaszczanie języka, poszerzanie i wydłużanie)
 
Wspólnym końcowym przyczepem mięśni jest rozcięgno języka oraz przegroda języka.
 

MAPA SMAKÓW
– najmocniej na smak słodki reaguje koniec języka,
brzegi języka reagują na substancje kwaśne,
brzegi i koniec języka– substancje słone,
nasada języka – smak gorzki. 

                                                   
 
Błona śluzowa języka łączy się na powierzchni dolnej z błoną śluzową dna jamy ustnej za pomocą wędzidełka podjęzykowego
TOPOGRAFIA I BUDOWA ŚLINIANEK 

ŚLINIANKA gruczoł wydzielania zewnętrznego wydzielający ślinę. Elementami wydzielającymi ślinę są cewki i pęcherzyki ślinianek.

Ślina jest wydzielana drogą przewodów wyprowadzających, na które składają się:
– przewód prążkowany,
– przewód międzypłacikowy,
– wstawki,
– przewód wyprowadzający

Duże gruczoły ślinowe są parzyste, ich przewody wyprowadzające kończą się w jamie ustnej.


ŚLINIANKI PRZYUSZNE – gruczoły pęcherzykowate, produkujące wydzielinę surowiczą. Są największym gruczołem ślinowym zlokalizowanym ku tyłowi od kąta żuchwy (poniżej przewodu słuchowego zewnętrznego). Przewód przebiega po mięśniu żwaczu, przebija mięsień policzkowy i uchodzi do przedsionka jamy ustnej na wysokości drugiego zęba trzonowego.

 

ŚLINIANKI PODŻUCHWOWE – gruczoły cewkowo-pęcherzykowte, mieszane, otoczone łącznotkankową torebką. Wydzielają ślinę, która jest mieszanką – wydzielina jest śluzowo-wydzielnicza. Występują w tzw. trójkącie podżuchwowym, powyżej trzonu żuchwy. Ich przewód uchodzi w mięsku podjęzykowym.

 

ŚLINIANKI PODJĘZYKOWE – są zespołem małych gruczołów z własnymi przewodami wydzielniczymi uchodzącymi wzdłuż wolnego brzegu fałdu podjęzykowego. Są śliniankami typowo śluzowymi. Przewód wyprowadzający uchodzi razem z przewodem ślinianki podżuchwowej.



ŚLINA – wydzielina produkowana przez gruczoły ślinowe, warunkuje zarówno mechaniczną (fizyczną) jak i chemiczną czynność trawienia. Jej wydzielanie jest odruchowe, niekontrolowane i następuje po zadziałaniu bodźców (najczęściej do jej wydzielania dochodzi przy podrażnieniu receptorów smakowych za pomocą pokarmu).


WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE I CHEMICZNE ŚLINY:
– przejrzystość i lekka mętność w zależności od składu i obecności powietrza,
– bezbarwność,
– lepkość,
– pH lekko kwaśne,
– ilość produkowana w ciągu doby: około 1,5l

Przeciętnie ślina składa się w ok 90%  z wody i w ok 1% z związków nieorganicznych i organicznych (np. sód, potas, wapń).

 

Skład śliny może zależeć od:
– rodzaju pobudzenia,
– wieku,
– płci,
– stanu zdrowia,
– pory dnia i roku,
– aktywności fizycznej.

FUNKCJE ŚLINY:

1. Przygotowanie pokarmu do połknięcia poprzez zamianę jego konsystencji na papkowatą (głównie produktów suchych). Szczególna rolę odgrywa w tym przypadku ślina śluzowa wydzielana przez gruczoły o charakterze śluzowym, która zawiera znaczne ilości mucyny.
2. Rozpuszczanie pokarmów. Największą rolę w trawieniu pokarmów w jamie ustnej odgrywa enzym amylaza ślinowa (określana mianem ptialiny lub diastazy).
3. Zwilżanie zębów i błony śluzowej jamy ustnej.  Ma to znaczenie zarówno podczas połykania jak i mówienia (łatwiejsza artykulacja).
3. Samooczyszczanie zębów i jamy ustnej z resztek pokarmów, złuszczających się komórek nabłonkowych i innych ciał obcych.
4. Działanie bakteriobójcze lub bakteriostatyczne. Enzymy pochodzenia gruczołowego (np. lizozymy) i bakteryjnego (np. proteazy) zawarte w ślinie hamują lub ograniczają działalność bakterii.
5. Działanie przeciwpróchnicze (poprzez wypłukiwanie resztech pokarmowych, dostarczanie wapnia potrzebnego do mineralizacji szkliwa).




* Pisząc ten post korzystałam z notatek własnych oraz z podręcznika „Propedeutyka stomatologii” pod redakcją Z. Jańczuka. 
Źródło ostatniego zdjęcia : https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Alinianka#/media/File:Illu_quiz_hn_02.jpg
Pozostałe zdjęcia: „Propedeutyka stomatologii” Z. Jańczuka, tłumaczenia do rycin własne. 

  • Anonimowy

    Co oznacza biały lub żółty nalot na języku?

  • Niewielka ilość białego nalotu występuje na języku w stanie fizjologicznym. Często nalot ten ulega przebarwieniu pod wpływem barwników zawartych w pokarmach czy napojach, stąd bardzo często u osób palących papierosy czy pijących duże ilości kawy lub herbaty, nalot na języku przybiera żółtawy kolor. Nalot językowy może gromadzić się w nadmiernej ilości przy niedostatecznej higienie jamy ustnej i może być przyczyną nieprzyjemnego zapachu z ust, dlatego ważne jest regularne oczyszczanie języka przy pomocy specjalnej skrobaczki lub szczoteczki do zębów.
    Występowanie zgrubiałego, grudkowatego białego nalotu na języku i podniebieniu może być oznaką zakażenia grzybiczego lub innej choroby.

  • Anonimowy

    Dziękuję za odpowiedź. Pozdrawiam!