BAKTERIE ZASIEDLAJĄCE JAMĘ USTNĄ

Zorganizowane skupisko bakterii, znajdujące się na powierzchniach wewnętrznych organizmu, na powierzchniach urządzeń medycznych mających bezpośredni kontakt ze środowiskiem wewnętrznym organizmu lub na powierzchniach urządzeń medycznych mających bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi, nazywane jest B I O F I L M E M.

Biofilmy tworzone są przez ponad 95 % bakterii występujących w naturze, które inaczej zachowują się w środowisku naturalnym, a inaczej w podłożu hodowlanym. Rozkładają się one w biofilmie równomiernie i tworzą mikrokolonie otoczone macierzą zewnątrzkomórkową, która ma spełniać funkcję ochronną. Z kolei przez macierz biofilmu przenikają kanały wodne, umożliwiające transport substancji odżywczych, odpadów, enzymów, metabolitów oraz tlenu. Poznanie mechanizmów funkcjonowania biofilmu bakteryjnego przyczyniło się do zrozumienia patogenezy wielu chorób.
 
Terminu „biofilm” użyto po raz pierwszy w publikacji naukowej w 1975 roku. Pierwszym jego badaczem był Antoni van Leeuwenhoek, który już w XVII wieku zaobserwował go i opisał. Najpierw z zaciekawieniem przyglądał się swojej nazębnej płytce bakteryjnej i zauważył, że pokryta jest ona pewną błoną.  Po szczegółowych obserwacjach, przeprowadzanych pod mikroskopem, doszedł do wniosku, że błona ta zawiera miliony mikroorganizmów. Amerykanin Claude Zobell zauważył zaś, że badane przez niego organizmy wodne chętniej bytują przyczepione do powierzchni stałych, aniżeli unosząc się w środowisku. 

 
BAKTERIE W JAMIE USTNEJ DZIECKA
Jama ustna dziecka bezpośrednio po urodzeniu jest jałowa. Źródłem drobnoustrojów zasiedlających jamę ustną jest głównie matka. Wyróżnia się dwa podstawowe mikrośrodowiska zasiedlane przez bakterie, są nimi:
tkanki miękkie (wyróżnia się gładkie powierzchnie błony śluzowej, np. na podniebieniu i policzkach)
tkanki twarde zęba (zróżnicowane pod względem budowy anatomicznej, np.: bruzdy, powierzchnie gładkie wolne i styczne, odsłonięte powierzchnie korzenia).
 
 Bezzębną jamę ustną niemowlęcia kolonizują tzw. gatunki pionierskie:
Streptococcus salivarius
Streptococcus mitis,
Streptococcus oralis.
W ciągu kilku miesięcy życia pojawiają się również beztlenowce Gram-ujemne: 
Prevotella melaninogenica
Fusobacterium nucleatum
Veillonella spp.
 
W czasie wyrzynania się zębów w jamie ustnej powstają dogodne warunki do kolonizowania przez nowe gatunki bakterii, mające zdolność adhezji do twardych tkanek, są to między innymi Streptococcus mutans, Streptococcus  sanguinis, Streptococcus sobrinus i Actinomyces. 

 
Warunkami sprzyjającymi rozwojowi bakterii jest:
– ciepłe i wilgotne środowisko,
– częste dostarczanie pożywienia,
– stałe powierzchnie, sprzyjające rozwojowi bakterii. 
 
Z czasem flora bakteryjna staje się jeszcze bardziej złożona, a przyczyniają się do tego tzw. „okna infekcji” związane z intensywną kolonizacją jamy ustnej przez nowe gatunki bakterii w czasie wyrzynania zębów mlecznych (czyli między 16 a 31 miesiącem życia) oraz w czasie wymiany uzębienia (czyli między 6 a 12 rokiem życia).
 
Na skład mikroflory jamy ustnej mają wpływ czynniki środowiska, takie jak:
– oddziaływania między bakteriami,
– dieta,
– domowe i gabinetowe zabiegi higieniczne,
– wydzielanie śliny,
– występowanie ubytków próchnicowych,
– obecność wypełnień,
– obecność aparatu ortodontycznego, 
 
Trzeba więc pamiętać, że pomimo iż flora bakteryjna jamy ustnej osiąga stabilność w młodym wieku dorosłym, to kolonizacja jest procesem złożonym i skład mikroflory jamy ustnej nie jest stały. 
 
Do działań obronnych przed biofilmem w jamie ustnej zalicza się:
– stały przepływ śliny,
– samooczyszczanie podczas żucia,
– higiena jamy ustnej,
– wysięk zapalny z rowka dziąsłowego lub kieszonki dziąsłowej,
– złuszczanie nabłonka.

3 FAZY ROZWOJU PŁYTKI NAZĘBNEJ
1 faza: 1-2 dni (przewaga Gram-ujemnych ziarniaków i pałeczek),
2 faza: pojawienie się Gram-ujemnych ziarniaków, pałeczek nitkowatych i wrzecionowatych,
3 faza: dojrzewanie (grubość ok. 0,5mm – ok. 300 warstw bakterii i krętków. Po 7 dniach 100-300 mln drobnoustrojów/1g masy płytki).
 
                   
                               
 
Płytka nazębna (bakteryjna) jest bezbarwna i niewidoczna dla oka. Dopiero grube jej złogi stają się zauważalne, a sama zaś nabiera koloru dopiero po pochłonięciu różnego rodzaju barwników znajdujących się w pokarmach, napojach czy tytoniu.
 
Płytkę bakteryjną można wybarwiać za pomocą różnych związków chemicznych. Więcej na ten temat możesz przeczytać tutaj – KLIK

 
BAKTERIE ZASIEDLAJĄCE POSZCZEGÓLNE MIEJSCA JAMY USTNEJ
powierzchnie zębów – Streptococcus sanguis, Streptococcus mutans, Actinomyces viscosus
grzbiet języka Streptococcus salivarius, Streptococcus naeslundii
ubytki próchnicowe – Lactobacillus spp.
powierzchnie poddiąsłowe – krętki ruchliwe, pałeczki; beztlenowce, bakterie Gram-ujemne
kanał korzeniowy – beztlenowce, bakterie Gram-ujemne
 
 
*Pisząc ten post korzystałam z następujących źródeł informacji:
– „Dental plaque as a biofilm – a risk in oral cavity and methods to prevent”

– „Vademecum asysty dentystycznej. Profilaktyka w gabinecie.”
– „Choroby przyzębia. Zapobieganie, diagnostyka i leczenie.”.
 
 
  FACEBOOK           INSTAGRAM